Đây là chia sẻ trong một buổi giao lưu với bạn  ngoại văn mới đây của bà Hoàng Thanh Vân - Giám đốc Andrew Nurnberg Associates Hà Nội, một đơn vị đại diện Bản quyền sách quốc tế - rút tỉa từ những quan sát cá nhân trong quá trình dài làm sách rồi làm bản quyền sách quốc tế.

Theo bà Vân, xét trong khu vực Đông Nam Á,  được đánh giá là có gu đọc sách tinh tế. Ý kiến này cũng nhận được sự chia sẻ của nhiều người làm sách và kèo nhà cái WC sách.

Dịp Ngày sách và văn hóa đọc Việt Nam năm nay (21-4), giới  không chỉ bàn câu chuyện tăng trưởng số lượng đầu sách phát hành mà còn phải lo làm sao phục vụ được gu đọc sách ngày càng tinh tế của bạn đọc. Khi năng lực đọc sâu của độc giả tăng lên, thị trường xuất bản buộc phải tái thiết lại quy trình.

Điểm đến ưu tiên của dòng sách tinh hoa

Bà Hoàng Thanh Vân chia sẻ nếu như 10 năm trước, chúng ta chỉ dừng lại ở các dòng sách "how-to" đơn giản, thì nay độc giả đang vươn tới những ngọn núi cao của tri thức nhân loại. Các chủ đề khó như địa chính trị, tâm lý học xã hội học, hay các tiểu thuyết non-fiction (sách phi hư cấu) dày hàng nghìn trang không còn là rào cản.

So sánh trong mấy nước Đông Nam Á thì Việt Nam được các NXB quốc tế đánh giá cao nhất về gu đọc sách.

Nhìn sang Thái Lan, người dân đọc sách giải trí nhiều hơn. Indonesia là một đất nước đạo Hồi nên có nhiều giới hạn về sách liên quan tới tôn giáo. Trong khi đó thị trường xuất bản Việt Nam tiếp cận rất gần với "nhịp" của các thị trường xuất bản phát triển.

"Tôi sang New York bước vào hiệu sách ở đây thấy hầu như những cuốn xếp trên giá best seller dòng sách non-fiction của họ khá giống với ở Việt Nam. Ít nhất ở mảng sách phi hư cấu, Việt Nam bắt kịp những bản sách tốt nhất mà thế giới đang đọc", bà Thanh Vân nói.

Theo bà, đơn vị xuất bản ở Việt Nam luôn săn tìm những cuốn sách đầu bảng bán chạy hay những cuốn sách kinh điển hàng đầu thế giới, những tác giả hàng đầu trong các lĩnh vực để mang về thị trường xuất bản Việt Nam.

Ngay khi một tác phẩm đoạt giải thưởng lớn hoặc gây tranh luận tại phương Tây, các đề nghị mua bản quyền từ Việt Nam đã lập tức xuất hiện. Các NXB quốc tế bắt đầu coi Việt Nam là một "điểm đến ưu tiên" trong khu vực Đông Nam Á cho các dòng sách học thuật và tinh hoa, thay vì chỉ là nơi tiêu thụ các đầu sách đại chúng.

Người Việt có khuynh hướng đọc tinh tế

Từ quan sát của một người đang làm kèo nhà cái WC sách ngoại văn, ông Nguyễn Đức Anh - đại diện nhà sách ngoại văn Inbook (Hà Nội) - cũng đồng quan điểm rằng gu đọc sách của người Việt ngày càng tinh tế.

Chỉ xét riêng ở mảng sách ngoại văn, ông Đức Anh cho biết thị trường này những năm qua đang chứng kiến một sự chuyển dịch rõ rệt: độc giả không còn chỉ đọc sách ngoại văn chỉ để học tiếng Anh mà đọc để tiếp nhận tri thức nguyên bản nên lựa chọn sách kỹ càng hơn.

Những dòng sách bán chạy nhất tại hiệu sách Inbook những năm qua thường tập trung vào văn học kinh điển hiện đại (modern classics), các tác phẩm đoạt giải Nobel, Booker và đặc biệt là dòng sách triết học, tâm lý học chuyên sâu.

Dù thị trường vẫn tồn tại phân khúc sách giải trí nhanh nhưng sự lên ngôi của những tác giả khó đọc như László Krasznahorkai hay các tiểu luận triết học "nặng" là minh chứng cho thấy một bộ phận lớn độc giả Việt đang sở hữu nội lực trí tuệ cao, sẵn sàng đối thoại trực tiếp với những tư tưởng phức tạp của thế giới mà không cần qua màng lọc dịch thuật bằng sách ngoại văn.

"Gu đọc của người Việt đang trở nên tinh tế hơn, họ "kén chọn" hơn bao giờ hết; họ bắt đầu khắt khe với cả nội dung lẫn hình thức, ưu tiên những NXB danh tiếng như một cách bảo chứng cho hàm lượng tri thức và giá trị thẩm mỹ", ông Đức Anh nói.

Ông Vũ Trọng Đại - Giám đốc Công ty Xuất bản khoa học và giáo dục thời đại (thương hiệu sách TIMES) - cũng nhận định người Việt có nhu cầu ngày càng tăng đối với sách non-fiction, đặc biệt là các chủ đề liên quan đến những chuyển động có tính xu hướng trên thế giới và Việt Nam trong mấy năm trở lại đây như địa chính trị, chuỗi giá trị toàn cầu, trí tuệ nhân tạo, tài chính hay năng lượng...

Sự phát triển của các thương hiệu sách nghiêng về sách tri thức, non-fiction như Omega+ hay TIMES thời gian qua là các ví dụ cho thấy sách non-fiction hoàn toàn có thể xác lập chỗ đứng trong thị trường xuất bản Việt Nam.

Tuy nhiên, theo ông Đại, dù nhu cầu đọc sách non-fiction ngày càng tăng trong độc giả Việt nhưng vẫn chưa thể kết luận người Việt có gu tinh tế. Ở các nền xuất bản phát triển, sách non-fiction, cụ thể là sách khoa học tham khảo, thường chiếm khoảng 5% thị trường. Dẫu vậy hiện nay, ước lượng cộng gộp doanh thu của các đơn vị xuất bản tại Việt Nam có lẽ mới chỉ đạt khoảng 2% trên tổng doanh thu của ngành.

"Có lẽ nói người Việt có khuynh hướng đọc tinh tế thì phù hợp hơn", ông Đại nói.

Dù cho rằng người Việt có gu đọc sách tinh tế, bà Thanh Vân khẳng định tỉ lệ đọc sách của người Việt còn thấp, nền tảng văn hóa đọc nói chung phải được nâng lên. Trong khi đó hiện nay sự hiện diện của sách với người dân ở Việt Nam chưa cao, các cửa hiệu sách vật lý ngày càng ít.

(Nguồn: Thiên Điểu - Báo Tuổi trẻ online ngày 19/4)